In de voetstappen van Abraham.
De Theologie van het Gewone
De Theologie van het Gewone is een filosofisch-spirituele verkenning van het menselijke bestaan, geworteld in het geloof in de Ene G-d en geïnspireerd door de Torah, de levensweg van Abraham en de Joodse wijsheidstraditie.
Vanuit mijn eigen Noachitische levensweg onderzoek ik hoe geloof, menselijke waardigheid, rechtvaardigheid en verantwoordelijkheid gestalte krijgen in het dagelijks leven.
Daarbij maak ik onderscheid tussen de overgeleverde religieuze traditie, haar interpretaties en mijn persoonlijke overwegingen.
Deze verkenning beoogt geen nieuwe religieuze stroming te vormen en pretendeert evenmin namens de Joodse traditie te spreken. Zij nodigt uit tot ontmoeting, kritisch nadenken en een leven met aandacht voor G-d, de medemens en de wereld waarin wij leven.
De zeven Noachitische geboden worden binnen de Joodse traditie beschouwd als universele verplichtingen voor de mensheid. Wie deze levensweg wil volgen, hoeft daarvoor geen Jood te worden of lid te zijn van een religieuze organisatie.
In het eerste boek van de bijbel staan al bijzondere opdrachten die te maken hebben met hoe je in het leven staat en welke keuzes je maakt.
Hoe leef je als mens op een goede en verantwoordelijke manier?
Hieronder geef ik de zeven Noachitische geboden weer in een toegankelijke, ethische verwoording. Deze toelichtingen zijn mijn persoonlijke beschouwingen en vormen geen volledige halachische beschrijving. Wie de traditionele juridische uitwerking wil bestuderen, kan onder andere terecht bij The Divine Code van Rabbi Moshe Weiner.
1. Erken dat de mens niet zelf het hoogste gezag is.
Traditioneel heet dit het verbod op afgoderij. Het betekent dat we geen mensen, macht, geld, bezit of andere dingen tot het hoogste in ons leven moeten verheffen. Binnen de Noachitische traditie staat uiteindelijk de Ene God boven de mens.
2. Ga met respect om met God.
Dit wordt het verbod op godslastering genoemd. Woorden doen ertoe. Ook hoe we spreken over het heilige zegt iets over onze houding tegenover het leven.
3. Bescherm het menselijk leven.
Moord is verboden. Het menselijke leven heeft fundamentele waarde. Daaruit volgt ook een bredere verantwoordelijkheid om de waardigheid en veiligheid van andere mensen serieus te nemen.
4. Waardering voor het huwelijk en het respecteren van seksuele grenzen.
Niet alles wat mogelijk is, is daarom ook goed. Seksualiteit heeft te maken met vertrouwen, verantwoordelijkheid, trouw en de bescherming van anderen.
5. Neem niet wat van een ander is.
Diefstal is verboden. Dat lijkt vanzelfsprekend, maar het gaat verder dan alleen iets uit een winkel meenemen. Ook eerlijkheid in handel, geldzaken en bezit hoort hierbij.
6. Wees niet wreed tegenover dieren.
Het oorspronkelijke gebod verbiedt het eten van vlees dat van een nog levend dier is genomen. Daarachter ligt een belangrijk principe: ook tegenover dieren mag de mens niet achteloos of wreed handelen.
7. Zorg voor rechtvaardigheid.
Een samenleving kan niet bestaan zonder betrouwbare wetten en eerlijke rechtspraak. Mensen moeten beschermd worden tegen willekeur, geweld en machtsmisbruik.
Geen zeven losse regels
Op het eerste gezicht lijken dit misschien zeven afzonderlijke verboden en verplichtingen. Maar samen vormen ze iets groters.
Ze beschermen het leven, bezit, relaties, dieren, rechtspraak en de verhouding tussen mens en God.
Je zou kunnen zeggen dat ze een minimumvoorwaarden voor een menselijke beschaving beschrijven.
Een samenleving waarin moord, diefstal, willekeur, uitbuiting en wreedheid normaal worden gevonden, valt uiteindelijk uiteen. De Noachitische geboden proberen daarom niet ieder detail van het leven te regelen. Ze leggen een morele bodem.
Daarboven kan een mens zijn eigen karakter, wijsheid, vrijgevigheid en verantwoordelijkheid verder ontwikkelen.
Moet je daarvoor religieus zijn?
Deze levensweg komt duidelijk uit een religieuze traditie en gaat uit van het bestaan van de Ene God.
Maar veel van de vragen die zij stelt, zijn ook herkenbaar voor mensen die zichzelf helemaal niet religieus noemen.
Wat zijn we elkaar verschuldigd?
Zijn er grenzen die niet afhankelijk zijn van onze persoonlijke voorkeur?
Heeft ieder mens dezelfde fundamentele waardigheid?
Hoe gaan we om met macht?
Wat maakt een samenleving rechtvaardig?
En misschien wel de belangrijkste vraag:
Wat betekent het eigenlijk om een goed mens te zijn?
De Abrahamtische/ Noachitische levensweg geeft daarop geen gemakkelijk antwoord in de vorm van: “als je deze zeven dingen afvinkt, ben je klaar.”
Het is eerder een uitgangspunt voor een manier van leven waarin verantwoordelijkheid, rechtvaardigheid, eerbied en menselijke waardigheid centraal staan.
Het doel is ook niet om iedereen hetzelfde te maken. Er zit ook geen politiek of ideologisch doel achter.
Een Noachitische levensweg? Beter gezegd: leven volgens de Abrahamitische inzichten die universeel "spreken".
Het gaat uiteindelijk niet om wat je jezelf noemt, maar om hoe je leeft.
Ethiek van de Koninklijke Weg.
Een zeer persoonlijk mindful essay van Baruch ben Noach uit Belgie.
BLOG: De weg van de Profeten: een persoonlijk perspectief op eenheid, ethiek en Torah.
Mensen hoeven niet hetzelfde te denken, voelen of leven om deel uit te maken van dezelfde gemeenschap. Juist het vermogen om verschillen te dragen zonder elkaar los te laten, maakt eenheid waardevol.
Deze overtuiging vormt zowel mijn persoonlijke leven als mijn betrokkenheid bij het Noachitische landschap. Eenheid betekent niet dat we gezellig dicht op elkaar zitten en het over alles eens zijn. Integendeel. Eenheid is een kunst. Het is geen einddoel, maar een weg.
Veel mensen verwarren eenheid met overeenstemming, alsof iedereen dezelfde mening moet hebben om verbonden te kunnen zijn. Maar echte eenheid kan juist bestaan tussen mensen die op veel punten van elkaar verschillen. Wat hen verbindt is niet gelijkvormigheid, maar wederzijds respect, vertrouwen en een gedeeld doel.
Een mooi beeld hiervoor is dat van een orkest. Een viool, een fluit en een cello klinken allemaal anders. Als ieder instrument precies dezelfde noot zou spelen, zou de muziek arm en eentonig worden. Harmonie ontstaat juist wanneer elk instrument zijn eigen stem behoudt en toch bijdraagt aan hetzelfde muziekstuk.
Het Abrahamitische/Noachitische wereldbeeld biedt een vergelijkbare visie. De mensheid is één familie, niet omdat iedereen hetzelfde is, maar omdat ieder mens dezelfde inherente waardigheid bezit en verantwoordelijkheid draagt tegenover de Eeuwige en tegenover elkaar.
Tegelijkertijd zien we vandaag de dag hoe het publieke debat steeds vaker wordt beheerst door morele absolutering. Nuance verdwijnt gemakkelijk naar de achtergrond. Complexe vraagstukken worden teruggebracht tot eenvoudige oordelen en mensen worden vaak vereenzelvigd met politieke standpunten, landen of maatschappelijke ontwikkelingen, zonder ruimte voor een breder gesprek. Kritiek is noodzakelijk; de profeten van Israël waren zelf scherpe critici van onrecht. Maar kritiek zonder nuance leidt al snel tot verdeeldheid.
Voor mensen die zich Noachiet (B'nei Noach) noemen ligt de uitdaging daarom in het dicht bij de kern blijven. Dit oad gaat niet over het bouwen van een nieuwe religieuze zuil of een politieke beweging. De opdracht is eenvoudiger en tegelijkertijd diepgaander: bijdragen aan de morele fundamenten van de samenleving.
De profeten van Israël riepen steeds opnieuw op tot rechtvaardigheid, barmhartigheid, integriteit en verantwoordelijkheid. Zij kwamen op voor de kwetsbaren, spraken zich uit tegen corruptie en herinnerden mensen eraan dat rechtvaardigheid begint bij het eigen handelen.
Die opdracht is nog altijd actueel.
Wanneer wij recht en barmhartigheid uit het oog verliezen, bestaat het gevaar dat we verstrikt raken in discussies over identiteit, definities en onderlinge verschillen. Maar wanneer we ons richten op het bevorderen van moreel bewustzijn, ethisch handelen en persoonlijke verantwoordelijkheid, blijven we trouw aan de essentie van het Noachitische pad.
Onze eenheid wordt niet gevonden in volledige overeenstemming over alle onderwerpen. Zij wordt gevonden in onze gezamenlijke toewijding aan de waarden die de Eeuwige aan de mensheid heeft gegeven: rechtvaardigheid, verantwoordelijkheid, menselijke waardigheid, medemenselijkheid en eerbied voor God.
Daar ligt onze kracht.
Daar vinden wij onze eenheid.
En daar vinden wij ook onze verbinding met Israël — niet in de politiek, maar in de Tora en de Profeten, wier tijdloze oproep tot rechtvaardigheid en morele verantwoordelijkheid betekenis heeft voor de gehele mensheid.